AHNE Bryniau Clwyd / Clwydian Range AONB

Content

Pentrfi

Pentrefi gwasgaredig Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy ydy un o’u gogoniannau mwyaf. Yn swatio yn nhroedfryniau’r mynyddoedd neu’n eistedd ger afonydd cyflym eu llif, nid dim ond lle derbyniol iawn i ymlacio ac adfywio y mae’n nhw’n ei gynnig.

Maen nhw’n rhan o wead y dirwedd, yn rhan o dreftadaeth sy’n ymestyn yn ôl i’r Oes Haearn a thu hwnt. Mae ganddynt i gyd stori i’w hadrodd – ac mae gan rai ohonynt daflenni i’w brofi.

The village of Cwm

Rydym wedi gweithio gyda nifer o bentrefi i hel atgofion a chasglu hen ffotograffau a deunyddiau eraill. Y canlyniad ydy cyfres o lyfrynnau cymunedol sy’n dra phoblogaidd gyda’r trigolion a gydag ymwelwyr.

Gellwch eu lawrlwytho ar waelod y dudalen hon. O ran y pentrefi nad ydynt mewn print eto, mae’n nhw’n dal yn gyfrinach wedi’i chadw’n dda, a bydd hynny’n eu gwneud o gymaint â hynny’n fwy boddhaus i’w darganfod drosoch eich hun.

Maent yn cynnwys:

Bodfari 

Yn enwog unwaith am ei ffynnon sanctaidd, mae Bodfari yn ymdroelli i fyny’r bryn o ddyffryn yr Afon Chwiler. Mae ynghanol yr AHNE, gyda mynediad gerllaw at Lwybr Cenedlaethol Clawdd Offa a Bryniau Clwyd.

Carrog

Mae’r pentref atyniadol hwn yn un clwstwr o gwmpas pont garreg o’r ail ganrif ar bymtheg, y mae’i bwâu yn rhychwantu afon Dyfrdwy. Mae’r enw Carrog yn golygu “nant gyflym ei llif” a chafodd eglwys gynnar yma ei hysgubo ymaith yn y 1600au, er y cafodd ei hailadeiladu’n ddiweddarach ar dir uwch. Yn union ar draws yr afon mae gorsaf Carrog ar Reilffordd Stêm arferedig Llangollen. Mae gan Garrog gysylltiadau agos â’r arwr Cymreig Owain Glynd­r. Saif safle ei faenordy amddiffynedig ar draws yr afon yn Llidiart-y-Parc. Yma, hefyd, wrth ymyl yr A5 prysur, y saif gweddillion mwnt castell pridd sy’n cael ei adnabod yn draddodiadol fel Mwnt Owain Glynd­r.

Llandyrnog

Wedi’i leoli’n agos at fryngaerau Moel Arthur a Phenycloddiau, gyda digonedd o lwybrau cerdded yng nghoedwig Llangwyfan gerllaw. Yn y pentref mae’r eglwys â’i chorff dwbl yn arddangos yr unig ffenestr “Saith Sacrament” ganoloesol sydd wedi goroesi yng Nghymru, ac mae’n llawn ffigurau seintiau Cymreig lleol hefyd. 

Llantysilio

Yma saif eglwys fechan sydd wedi’i chysegru i Sant Tysilio uwchlaw Rhaeadrau’r Bedol ymhlith y bryniau coediog ger Llangollen: mae lleoedd parcio a byrddau picnic wedi’u darparu. Mae llwybrau hyfryd yn arwain i fyny Bryn Melfed neu ar hyd y gamlas o’r maes parcio. Crëwyd creigiau gwaelodol caled Mynyddoedd Llandysilio yn ystod y cyfnod Silwraidd ryw 45 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Heddiw mae’r brithwaith o rug porffor, llus gwyrddloyw ac eithin llechweddau uchaf y gweundir yn cael ei reoli er mwyn bywyd gwyllt. Mae adar gweundir prin sydd i’w cael ar y mynydd yn cynnwys y gylfinir, y cwtiad aur, mwyalchen y mynydd, y cudyll bach a’r rugiar ddu.

Minera

Mae i hanes Y Mwynglawdd, ym mhen draw Dyffryn Clywedog, berthynas agos â hanes ei gweithfeydd plwm. Hwyrach fod hyn yn dyddio’n ôl mor bell â’r Rhufeiniaid ond mae’r dystiolaeth ddogfennol glir gyntaf yn ymddangos yn ystod teyrnasiad Edward I, pan anfonwyd mwyngloddwyr o’r Mwynglawdd i Gernyw i helpu i ddatblygu’r diwydiant cloddio tun. Heddiw mae Gweithfeydd Plwm a Pharc Gwledig Y Mwynglawdd yn cynnig cipolwg cyfareddol ar y gorffennol diwydiannol hwn. Gellwch weld gweddillion y gweithfeydd plwm o hyd - y cwt injan drawst wedi’i adfer, yr injan halio a’r boelerdai. Mae’n fan cychwyn gwych hefyd ar gyfer Llwybr Clywedog neu i grwydro cefn gwlad hardd Mynydd Y Mwynglawdd.

Ebostiwch countryside@wrexham.gov.uk am fwy o fanylion.

Crwydro’r Cwm, Y Waun a Thremeirchion

Crwydro’r Cwm, Y Waun a Thremeirchion

Mae gan Dremeirchion a’r Cwm, yng nghalon Bryniau Clwyd, olygfeydd eang ar draws Dyffryn Clwyd. Mewn cyferbyniad saif Y Waun ar lawr llydan y dyffryn, gyda chaeau glas iraidd a gwrychoedd trwchus.   

ViewDownload

 Crwydro Gwaensygor

Crwydro Gwaensygor

Mae Gwaenysgor ar lwyfandir carreg galch uchel. Torrir ar y ffermdir tonnog esmwyth gan blanhigfeydd conwydd bychain a’i ymylu gan lethrau serth i’r gogledd sy’n ffurfio bryniau’r arfordir. 

ViewDownload

Footer

Gwnaed gan Splinter