AHNE Bryniau Clwyd / Clwydian Range AONB

Navigation

Content

Animeiddio Adluniad

Cipolwg cyflym


Tr y Jiwbil - eicon yn y dirwedd

Wedi’i adeiladu ar gyfer jiwbil aur Brenin Sir III “gwallgof” dros 200 mlynedd yn l, newidiodd y tr jiwbil broffil Moel Famau. Roedd y dyluniad terfynol gan Thomas Harrison yn goeth a thrawiadol. Roedd y dirywiad yn gyflym ac yn 1862 cwympodd yr obelisg gyda chlec aruthrol.


close nav
close nav

Oriel Ddelweddau


close nav

Gwybodaeth

Mae Moel Famau ac adfeilion Tr y Jiwbilî yn darparu cefnlen ddramatig i fywydau dyddiol cymunedau Sir y Fflint a Sir Ddinbych fel ei gilydd. Maent yn rhoi ymdeimlad cryf o le i’r ardal ac yn fegwn i ymwelwyr o Sir Gaer, Glannau Mersi ac ymhellach i ffwrdd.

Moel Famau panoramic

Mae copa Moel Famau yn lle i ddychwelyd iddo drosodd a throsodd. Mae’r dringo ato dros weundir bryniog gyda golygfeydd eang, agored yn gadael argraff barhaol. Ac mae Tr y Jiwbilî, sydd mor amlwg yn y dirwedd, yn ein hatgoffa o ddiwrnodau allan, picnics ac ymdeithiau braf.

Adeiladwyd Tr y Jiwbilî i ddathlu jiwbilî aur y “gorffwyll” Frenin Siôr III a gosodwyd y garreg sylfaen gyda ffanffer fawr ar ddydd Iau, 25ain Hydref 1810. Yr adeg honno, fodd bynnag, ’doedd yna ddim cynllun wedi’i gytuno.

Jubille Tower

Yn y diwedd cynigiodd y pensaer Thomas Harrison adeilad yn yr arddull Eifftaidd a fyddai’n ffasiynol ymhen fawr o dro – sylfaen hirsgwar gyda phedwar bastiwn a drysau ar osgo, y gellir ei weld o hyd heddiw, gydag obelisg ar ei ben.

Bu ymgecru wedyn ynghylch diffyg arian a gwaith gwael a chafodd yr adeilad ond ei orffen, i gynllun llai crand, yn 1817. Erbyn 1846 roedd un gornel wedi dymchwel ac roedd y pwyntio wedi dirywio. Codwyd arian ar gyfer atgyweiriadau ond roedd mwy o ddifrod yn amlwg erbyn 1856.

Cwympodd yr obelisg yn ddramatig yn 1862 yn ystod y gosteg yn dilyn gwynt mawr a oedd wedi para am ddau ddiwrnod. Gellid ei glywed mor bell i ffwrdd â lawnt Castell Dinbych. Dros y degawdau dilynol methodd amrywiol gynlluniau ailadeiladu oherwydd diffyg arian a chefnogaeth.

Ni wnaethpwyd dim tan 1969 pan benderfynodd cangen Dinbych a Fflint o Gymdeithas y Tirfeddianwyr mai’u cyfraniad nhw at Flwyddyn Cadwraeth Ewrop 1970 fyddai tacluso’r adfeilion a’u diogelu rhag dirywio ymhellach.

Yn 1974 gwnaethpwyd Moel Famau yn Barc Gwledig gan Gyngor Sir Clwyd ac yn 1985 dynodwyd Bryniau Clwyd yn Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol. Yn 1995 rhestrwyd Tr y Jiwbilî gan Cadw i roi nodded gyfreithiol iddo oherwydd ei arwyddocâd pensaernïol a diwylliannol.

Mae gwaith arolwg diweddar a gomisiynwyd gan Sir Ddinbych a Sir y Fflint wedi llwyddo i gadarnhau maint a chyflwr rhannau gwreiddiol y tr sydd ar ôl – ac wedi clustnodi mannau sydd ag angen eu hatgyfnerthu ymhellach.

Mae’r traddodiad o gynnal dathliadau diwylliannol mawr ar ben Moel Famau wedi parhau gyda thyrfaoedd yn ymgasglu ar gyfer priodasau a jiwbilïau Brenhinol. Yn 2007 roedd y tr yn ganolbwynt dathliadau’n gysylltiedig â’r Eisteddfod Genedlaethol yn Yr Wyddgrug.

Y flwyddyn ganlynol nodwyd y cysylltiadau cryf rhwng yr ardal hon a Lerpwl pan ddadorchuddiwyd “Moelfamalambanana”, a addurnwyd gan blant ysgol lleol, i ddathlu cyfnod y ddinas fel Prifddinas Diwylliant Ewrop.

Ac yn 2010 dringodd miloedd o bobl i nodi daucanmlwyddiant Tr y Jiwbilî  gyda noson fythgofiadwy o dân gwyllt, laserau a cherddoriaeth.

Moel Famau 200

Footer

Gwnaed gan Splinter