{"id":7575,"date":"2025-06-07T16:50:55","date_gmt":"2025-06-07T15:50:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/article\/moel-fenlli\/"},"modified":"2025-08-25T12:48:02","modified_gmt":"2025-08-25T11:48:02","slug":"moel-fenlli","status":"publish","type":"article","link":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/","title":{"rendered":"Moel Fenlli"},"content":{"rendered":"<p>Mae\u2019r rhagfuriau\u2019n amg\u00e1u arwynebedd o 9.5 hectar gydag un fynedfa fewndro wreiddiol yn y gorllewin. Nid yw\u2019n gaer gyfuchlin go iawn ond mae\u2019n goleddfu o\u2019r dwyrain ac mae tomen gladdu bosibl o\u2019r Oes Efydd y tu mewn i\u2019r gaer ym man uchaf y bryn.<\/p>\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-vimeo wp-block-embed-vimeo wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Moel Fenlli\" src=\"https:\/\/player.vimeo.com\/video\/89922600?dnt=1&amp;app_id=122963\" width=\"1290\" height=\"726\" frameborder=\"0\" allow=\"autoplay; fullscreen; picture-in-picture; clipboard-write; encrypted-media; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n<blockquote>\n<p><strong>Oeddech chi\u2019n gwybod?<\/strong> <br \/>Mae tystiolaeth yn awgrymu bod y bobl a oedd yn byw y tu mewn i\u2019r fryngaer yn casglu d\u0175r o ffynnon yn y canol. Gyda thystiolaeth o argae a 61 o dai crwn, a oedd hon yn gymuned ffyniannus neu a fu pobl yn byw yma dros gyfnod hir o amser a newid?<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Nodir Moel Fenlli gyntaf gan yr hynafiaethydd Tuduraidd William Camden yn 1607 yn Britannia: \u201cFor such is the wonderfull workmanship of nature that the tops of these mountaines resemble in fashion the battlements of wales. Among which the highest is Moilenlly, on the top whereof I saw a warlicke fense with trench and rampier, also a little fountaine of cleere water.\u201d<\/p>\n<p>Ar \u00f4l darganfod celc o 1,500 o ddarnau arian Rhufeinig ar Foel Fenlli yn 1816, a ddaeth i\u2019r golwg ar \u00f4l llosgi grug yn ddamweiniol, dechreuodd W Wynne Ffoulkes ei raglen o ymchwiliadau yma ac ar Foel y Gaer Llanbedr a Moel Arthur.<\/p>\n<p>Mae\u2019n disgrifio \u201cmaking incisions\u201d mewn amrywiol rannau o\u2019r gaer \u2013 yn y rhagfur i\u2019r gogledd, rhan ddeheuol y rhagfur ble mae llwybr yn mynd i mewn i\u2019r gaer ac mewn sawl llwyfan cwt posibl. Fe gloddiodd \u201ctrench after trench\u201d\u2019 heb lwyddiant. \u201cPerseverance, however, at length brought to light a piece of white pottery, the rim of some vessel\u2026\u201d Parhaodd y gwaith ac yn fuan bu iddynt ddod o hyd i \u201cremarkable knife and very good glazed Roman pottery, partaking the nature of samian ware\u201d. Roedd yr arteffactau hyn yng nghasgliad Castell Rhuthun tan ganol y 1920au pan welodd Syr Mortimer Wheeler nhw ond maent wedi mynd ar goll ers hynny.<\/p>\n<p>Mae Ellis Davies yn y 1920au a Forde Johnston yn y 1960au ill dau yn disgrifio\u2019r safle yn fanwl a nodir tua dau ddwsin o lwyfannau cytiau yn ogystal \u00e2 ffynnon sych ac argae d\u0175r posibl. Mae Forde Johnston yn awgrymu dau brif gyfnod adeileddol \u2013 gyda\u2019r cyntaf yn amgylch cyfan o glawdd, ffos ac isglawdd sgarp.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-2157\" src=\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Moel-fenlli-illustration-building-1024x754.jpg\" alt=\"Hillfort building illustration\" width=\"1024\" height=\"754\" srcset=\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Moel-fenlli-illustration-building-1024x754.jpg 1024w, https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Moel-fenlli-illustration-building-300x221.jpg 300w, https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Moel-fenlli-illustration-building-768x565.jpg 768w, https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Moel-fenlli-illustration-building.jpg 1137w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/p>\n<p>Digwyddodd rhywfaint o gloddio ymchwiliol gan Bevan Evans cyn ymweliad gan y Cambriaid yn y 1950au ond ni chafwyd hyd i ganlyniadau\u2019r gwaith hwn eto.<\/p>\n<p>Yn 2006 gwnaeth Engineering Archaeology Services (EAS) arolwg topograffig a ganfu 61 o lwyfannau cytiau posibl.<\/p>\n<p><strong>Sut i gyrraedd yno<\/strong> <br \/>Cymerwch ffordd yr A494 o Ruthun i\u2019r Wyddgrug a dilynwch yr arwyddion brown am Barc Gwledig Moel Famau. Mae maes parcio Moel Fenlli gyferbyn \u00e2 maes parcio Moel Famau. Er bod Llwybr Cenedlaethol Clawdd Offa yn rhedeg ar hyd gwaelod Moel Fenlli, gellwch gymryd llwybr i fyny i\u2019r gaer yn uniongyrchol o\u2019r maes parcio.<\/p>\n<p>OS map: Explorer 265\u2028. Grid reference: SJ163601<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mae\u2019r rhagfuriau\u2019n amg\u00e1u arwynebedd o 9.5 hectar gydag un fynedfa fewndro wreiddiol yn y gorllewin. Nid yw\u2019n gaer gyfuchlin go iawn ond mae\u2019n goleddfu o\u2019r dwyrain ac mae tomen gladdu bosibl o\u2019r Oes Efydd y tu mewn i\u2019r gaer ym man uchaf y bryn. Oeddech chi\u2019n gwybod? Mae tystiolaeth yn awgrymu bod y bobl a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":2160,"menu_order":0,"template":"","article-category":[],"class_list":["post-7575","article","type-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"blocksy_meta":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Moel Fenlli - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"cy_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Moel Fenlli - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mae\u2019r rhagfuriau\u2019n amg\u00e1u arwynebedd o 9.5 hectar gydag un fynedfa fewndro wreiddiol yn y gorllewin. Nid yw\u2019n gaer gyfuchlin go iawn ond mae\u2019n goleddfu o\u2019r dwyrain ac mae tomen gladdu bosibl o\u2019r Oes Efydd y tu mewn i\u2019r gaer ym man uchaf y bryn. Oeddech chi\u2019n gwybod? Mae tystiolaeth yn awgrymu bod y bobl a [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ClwydDeeAONB\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-25T11:48:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/llantysilio-mountains_small.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2000\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1333\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/\",\"url\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/\",\"name\":\"Moel Fenlli - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/llantysilio-mountains_small.jpg\",\"datePublished\":\"2025-06-07T15:50:55+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-25T11:48:02+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/llantysilio-mountains_small.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/llantysilio-mountains_small.jpg\",\"width\":2000,\"height\":1333,\"caption\":\"Moel Fenlli\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Cartref\",\"item\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Articles\",\"item\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Moel Fenlli\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/\",\"name\":\"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\",\"description\":\"Area of Outstanding Natural Beauty\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"cy-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#organization\",\"name\":\"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\",\"url\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cradvnl-logo-2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cradvnl-logo-2.jpg\",\"width\":381,\"height\":148,\"caption\":\"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/ClwydDeeAONB\/\",\"https:\/\/www.instagram.com\/Clwyd_Dee_AONB\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Moel Fenlli - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/","og_locale":"cy_GB","og_type":"article","og_title":"Moel Fenlli - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","og_description":"Mae\u2019r rhagfuriau\u2019n amg\u00e1u arwynebedd o 9.5 hectar gydag un fynedfa fewndro wreiddiol yn y gorllewin. Nid yw\u2019n gaer gyfuchlin go iawn ond mae\u2019n goleddfu o\u2019r dwyrain ac mae tomen gladdu bosibl o\u2019r Oes Efydd y tu mewn i\u2019r gaer ym man uchaf y bryn. Oeddech chi\u2019n gwybod? Mae tystiolaeth yn awgrymu bod y bobl a [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/","og_site_name":"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ClwydDeeAONB\/","article_modified_time":"2025-08-25T11:48:02+00:00","og_image":[{"width":2000,"height":1333,"url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/llantysilio-mountains_small.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/","url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/","name":"Moel Fenlli - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/llantysilio-mountains_small.jpg","datePublished":"2025-06-07T15:50:55+00:00","dateModified":"2025-08-25T11:48:02+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/#breadcrumb"},"inLanguage":"cy-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/llantysilio-mountains_small.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/llantysilio-mountains_small.jpg","width":2000,"height":1333,"caption":"Moel Fenlli"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-fenlli\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Cartref","item":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Articles","item":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Moel Fenlli"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#website","url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/","name":"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","description":"Area of Outstanding Natural Beauty","publisher":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"cy-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#organization","name":"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cradvnl-logo-2.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cradvnl-logo-2.jpg","width":381,"height":148,"caption":"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape"},"image":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/ClwydDeeAONB\/","https:\/\/www.instagram.com\/Clwyd_Dee_AONB\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/article\/7575","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/article"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/article"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/article\/7575\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7587,"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/article\/7575\/revisions\/7587"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2160"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"article-category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/article-category?post=7575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}