{"id":7576,"date":"2025-06-07T16:57:07","date_gmt":"2025-06-07T15:57:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/article\/moel-arthur\/"},"modified":"2025-08-25T13:00:14","modified_gmt":"2025-08-25T12:00:14","slug":"moel-arthur","status":"publish","type":"article","link":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/","title":{"rendered":"Moel Arthur"},"content":{"rendered":"<p>Mae\u2019r rhagfuriau hyn, neu llethrau yn fychan ar yr ochr orllewinol, ble maent yn ffurfio\u2019r terfyn rhwng Sir y Fflint a Sir Ddinbych, ond yn llawer mwy datblygedig i\u2019r gogledd. Mae un fynedfa fewndro yn y gogledd-ddwyrain.<\/p>\n<p>Doedd gweithgaredd ar Foel Arthur ddim wedi\u2019i gyfyngu i\u2019r Oes Haearn. Mae yna domen gladdu bosibl o\u2019r Oes Efydd yng nghanol y fryngaer a thystiolaeth o chwarelu ar ymyl deheuol y bryn.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Oeddech chi\u2019n gwybod?<\/strong><br \/>\nDywed chwedl y bu ymwela ar y bryn yn ystod y byrhoedlog ruthr am aur yng Nghilcain gan gloddwyr aur bythol-obeithiol ond siomedig gwaetha\u2019r modd. Yn sicr, ar lethrau is gogleddol y bryn, gallwch weld arwyddion o chwarela, sydd fwy na thebyg yn gysylltiedig \u00e2\u2019r \u201crhuthr am aur\u201d.<\/p><\/blockquote>\n<p>Yn dilyn tannau ar Foel Fenlli, pan ddaethpwyd o hyd i gasgliad o hen geiniogau Rhufeinig, fe wnaeth teulu\u2019r Middletons yng Nghastell Rhuthun, a oedd yn berchen ar y casgliad o fryngaerau, gomisiynu Wynne Ffoulkes i ymgymryd \u00e2 gwaith cloddio ym 1849, er nad ydy\u2019r union leoliadau na nifer y ffosydd yn glir. Fe wnaeth ddod o hyd i \u00f4l waliau cerrig sych wedi\u2019u hadeiladu\u2019n rheolaidd yn ogystal \u00e2 \u201ccoarse red Roman pottery, and flint arrowheads and corroded iron\u201d [i].<\/p>\n<p>Yn 1962, yn dilyn storm ddifrifol o law, cafwyd hyd i gelc o dair bwyell fflat o\u2019r Oes Efydd oddi mewn i\u2019r amddiffynfeydd [ii].<\/p>\n<p>Forde Johnston sy\u2019n nodi\u2019r gwarchotgellau wrth y fynedfa a\u2019r mynediad cul a gogwydd aruchel y rhagfuriau yno gyntaf. Mae\u2019n awgrymu mai\u2019r clawdd mewnol ar yr ochr ogleddol oedd cam cyntaf yr adeiladu gyda\u2019r clawdd allanol wedi\u2019i adeiladu\u2019n ddiweddarach.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2166\" src=\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/2007-Dec-11th-Moel-Arthur-c-RCAHMW-web.jpg\" alt=\"Moel Arthur\" width=\"800\" height=\"865\" srcset=\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/2007-Dec-11th-Moel-Arthur-c-RCAHMW-web.jpg 800w, https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/2007-Dec-11th-Moel-Arthur-c-RCAHMW-web-277x300.jpg 277w, https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/2007-Dec-11th-Moel-Arthur-c-RCAHMW-web-768x830.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/p>\n<p>Fodd bynnag, mae arolwg topograffig gan y Gwasanaethau Archaeoleg Peirianyddol yn 2006 yn awgrymu fod y cyfnodedd fel arall, gyda llinell allanol y llethrau\u2019n h\u0177n na\u2019r llethrau mewnol.<\/p>\n<p>Yn ystod prosiect y Grug a\u2019r Caerau a ariannwyd gan y Loteri, a ddaeth i ben ar ddechrau\u2019r 2010au, daeth gr\u0175p o wirfoddolwyr at ei gilydd i ddysgu am dechnegau cloddio ac archaeoleg. Unwaith y cwblhawyd y prosiect, fe wnaeth y gr\u0175p barhau a datblygu i fod yn Gr\u0175p Archaeoleg Bryniau Clwyd, neu CRAG. Maent wedi llwyddo i gael cyllid gan gyrff megis Cadwyn Clwyd, y Loteri a Cronfa Datblygu Cynaliadwy yr Tirwedd Cenedlaethol.<\/p>\n<p>Mae\u2019r gr\u0175p wedi llwyddo i gwblhau rhai arolygon geoffisegol ar y llethrau y tu allan i fryngaer Moel Arthur, a arweiniodd at waith cloddio yn ystod y mwyafrif o hafau. Mae\u2019r gwaith cloddio yn dangos fod pobl wedi defnyddio\u2019r ardal o amgylch y bryn am amser hir, gyda thystiolaeth o dwmpath wedi llosgi o\u2019r Oes Efydd, popty o gyfnod cynharach o bosibl, yn ogystal \u00e2 chasgliad diddorol o offer carreg, nifer ohonynt wedi\u2019u gwneud o fflint a chornfaen, ond mae rhai o\u2019r offer unigryw hyn wedi\u2019u gwneud o galchfaen. Mae\u2019r gr\u0175p yn parhau i weithio, a gellir dod o hyd i wybodaeth ar <a href=\"https:\/\/cragnorthwales.wordpress.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">eu gwefan<\/a>.<\/p>\n<p><em>[i] Wynne Ffoulkes 1850 Archaeologia Cambrensis <\/em><br \/>\n<em>[ii] Forde Johnston 1965 Archaeologica Cambrensis <\/em><\/p>\n<p><strong>Sut i gyrraedd yno<\/strong><br \/>\nO\u2019r ffordd o\u2019r Wyddgrug i Ddinbych (A541) cymerwch y troad cyntaf i\u2019r chwith ar \u00f4l y troad am Gilcain. Mae\u2019r gaer ddwy filltir i lawr y ffordd yma gyda maes parcio bychan wedi\u2019i leoli\u2019n agos at y safle.<\/p>\n<p>OS map: Explorer 265.\u2028OS Cyfeirnod grid: SJ145660<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mae\u2019r rhagfuriau hyn, neu llethrau yn fychan ar yr ochr orllewinol, ble maent yn ffurfio\u2019r terfyn rhwng Sir y Fflint a Sir Ddinbych, ond yn llawer mwy datblygedig i\u2019r gogledd. Mae un fynedfa fewndro yn y gogledd-ddwyrain. Doedd gweithgaredd ar Foel Arthur ddim wedi\u2019i gyfyngu i\u2019r Oes Haearn. Mae yna domen gladdu bosibl o\u2019r Oes [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":2165,"menu_order":0,"template":"","article-category":[],"class_list":["post-7576","article","type-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"blocksy_meta":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Moel Arthur - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"cy_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Moel Arthur - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mae\u2019r rhagfuriau hyn, neu llethrau yn fychan ar yr ochr orllewinol, ble maent yn ffurfio\u2019r terfyn rhwng Sir y Fflint a Sir Ddinbych, ond yn llawer mwy datblygedig i\u2019r gogledd. Mae un fynedfa fewndro yn y gogledd-ddwyrain. Doedd gweithgaredd ar Foel Arthur ddim wedi\u2019i gyfyngu i\u2019r Oes Haearn. Mae yna domen gladdu bosibl o\u2019r Oes [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ClwydDeeAONB\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-25T12:00:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/moel-arthur-recon-web.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2000\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"856\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/\",\"url\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/\",\"name\":\"Moel Arthur - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/moel-arthur-recon-web.jpg\",\"datePublished\":\"2025-06-07T15:57:07+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-25T12:00:14+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/moel-arthur-recon-web.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/moel-arthur-recon-web.jpg\",\"width\":2000,\"height\":856,\"caption\":\"Moel Arthur\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Cartref\",\"item\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Articles\",\"item\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Moel Arthur\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/\",\"name\":\"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\",\"description\":\"Area of Outstanding Natural Beauty\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"cy-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#organization\",\"name\":\"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\",\"url\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cradvnl-logo-2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cradvnl-logo-2.jpg\",\"width\":381,\"height\":148,\"caption\":\"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/ClwydDeeAONB\/\",\"https:\/\/www.instagram.com\/Clwyd_Dee_AONB\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Moel Arthur - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/","og_locale":"cy_GB","og_type":"article","og_title":"Moel Arthur - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","og_description":"Mae\u2019r rhagfuriau hyn, neu llethrau yn fychan ar yr ochr orllewinol, ble maent yn ffurfio\u2019r terfyn rhwng Sir y Fflint a Sir Ddinbych, ond yn llawer mwy datblygedig i\u2019r gogledd. Mae un fynedfa fewndro yn y gogledd-ddwyrain. Doedd gweithgaredd ar Foel Arthur ddim wedi\u2019i gyfyngu i\u2019r Oes Haearn. Mae yna domen gladdu bosibl o\u2019r Oes [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/","og_site_name":"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ClwydDeeAONB\/","article_modified_time":"2025-08-25T12:00:14+00:00","og_image":[{"width":2000,"height":856,"url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/moel-arthur-recon-web.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/","url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/","name":"Moel Arthur - Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/moel-arthur-recon-web.jpg","datePublished":"2025-06-07T15:57:07+00:00","dateModified":"2025-08-25T12:00:14+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/#breadcrumb"},"inLanguage":"cy-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/moel-arthur-recon-web.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/moel-arthur-recon-web.jpg","width":2000,"height":856,"caption":"Moel Arthur"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/moel-arthur\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Cartref","item":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Articles","item":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/article\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Moel Arthur"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#website","url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/","name":"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","description":"Area of Outstanding Natural Beauty","publisher":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"cy-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#organization","name":"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape","url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cradvnl-logo-2.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cradvnl-logo-2.jpg","width":381,"height":148,"caption":"Clwydian Range and Dee Valley National Landscape"},"image":{"@id":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/ClwydDeeAONB\/","https:\/\/www.instagram.com\/Clwyd_Dee_AONB\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/article\/7576","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/article"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/article"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/article\/7576\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7590,"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/article\/7576\/revisions\/7590"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2165"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"article-category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.clwydianrangeanddeevalleyaonb.org.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/article-category?post=7576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}