Mae coetiroedd yn gynefinoedd dynamig sy’n newid yn gyson. Mae’r lleoedd arbennig hyn yn gallu ymddangos yn fawr i ni, ond ar lefel tirwedd gallant yn anffodus fod yn unffurf o ran strwythur ac wedi dirywio o ran posibilrwydd bioamrywiaeth. Mae cadw ein coetiroedd yn iach ac mor amrywiol â phosibl ar gyfer bywyd gwyllt yn un o’n prif flaenoriaethau. Er mwyn gwneud hyn, mae’n rhaid i ni dorri coed weithiau. Mae gwaith o’r fath yn cael ei gynllunio’n ofalus i sicrhau bod anifeiliaid gwyllt sy’n nythu, clwydo a gaeafgysgu yn cael eu diogelu.
Mae misoedd yr hydref a’r gaeaf, pan mae coed collddail wedi colli eu dail a dim llawer o adar yn nythu, yn amser delfrydol i wneud gwaith rheoli coetir gweithgar. Mae hyn yn aml yn cynnwys technegau traddodiadol fel prysgoedio a theneuo.
Ers canrifoedd mae llawer o goetiroedd wedi eu rheoli drwy brysgoedio. Mae’r arfer hwn yn cynnwys torri rhai coed neu lwyni yn ôl yn rheolaidd i lefel y ddaear, gan adael iddynt flaguro brigau newydd o’r bonion a dorrwyd. Mae hyn yn cael ei wneud yn y gaeaf pan mae’r goeden yn cysgu. Mae prysgoedio yn arwain at fwy o oleuni’r haul uniongyrchol ac uniongyrchol yn cyrraedd llawr y coetir ac mae’n gallu ysgogi twf planhigion coetir fel briallu a chlychau’r gog. Mae deiliach a blodau’r planhigion hyn yn ffynonellau bwyd ar gyfer anifeiliaid di-asgwrn-cefn sydd yn eu tro yn darparu bwyd i anifeiliaid eraill fel adar ac ystlumod. Mae’r arfer hefyd yn sicrhau cymysgedd o ystod oedran ac amrywiaeth o goed, felly o fudd i amrywiaeth cyffredinol y coetir. Mae prysgoedio yn grefft coetir traddodiadol a ddefnyddir i dyfu boncyffion o goed syth a ddefnyddir ar gyfer creu dolenni ysgub, polion ffâ, basgedi, clwydi ac ati. Mae sawl rhywogaeth coed yn ymateb yn dda iawn i brysgoedio, gan eu galluogi i bara am lawer o flynyddoedd, sy’n golygu y gallant ddarparu bonion pellach o goed neu bren wedi’i gynaeafu bob 5-20 mlynedd yn dibynnu ar y tocio sydd ei angen.
Mae’n bosibl y byddwn yn teneuo coetiroedd hefyd. Mae hyn yn cynnwys tynnu coed mewn cyflwr gwael, afiach neu orlawn i wneud gweddill y coed yn gryfach ac yn iachach. Defnyddir teneuo i reoli coetir sydd wedi’i esgeuluso ble mae graddliwio trwchus wedi lleihau presenoldeb blodau gwyllt coetir. Mae teneuo yn digwydd yn aml mewn coetiroedd sydd newydd eu plannu i ganiatáu i goed cryfach dyfu’n dda drwy roi mwy o le iddynt ffynnu.
Oeddech chi’n gwybod
Mae coed mewn coetiroedd yn cyfathrebu gyda’i gilydd drwy rwydwaith ffwngaidd neu ‘we coed eang’! Mae ffyngau yn cynnwys edau cywrain a elwir yn fyseliwm sy’n lledaenu o dan y ddaear ac yn cysylltu â choed a phlanhigion eraill. Mae coed yn gallu defnyddio’r rhwydweithiau hyn i gyfathrebu gyda’i gilydd.
Mae llawer o fywyd gwyllt o fewn coetiroedd yn dibynnu ar reolaeth weithredol i ddarparu strwythur cynefin amrywiol, o bentyrrau o goed marw sy’n gallu bod yn hanfodol ar gyfer rhai chwilod a ffyngau, i lennyrch agored sy’n gartref i rai gloÿnnod byw a pheillwyr pryfed.
Mae’r coetiroedd mwyaf amrywiol yn nodweddiadol yn cynnwys ystod o rywogaethau ac oedrannau coed gwahanol. Heb ryw fath o reoli gweithredol gall coetiroedd fod yn dywyll yn fewnol gan arwain at amrywiaeth prin o ran strwythur, oed neu rywogaethau. Yn y pen draw, mae hyn yn lleihau faint o fywyd gwyllt sy’n gallu byw ynddynt. Drwy reoli coetiroedd yn gynaliadwy, rydym yn meithrin cynefin sy’n fuddiol i goed, bywyd gwyllt a phobl.
Mae Iechyd a Diogelwch hefyd yn flaenoriaeth uchel ac mae coetiroedd yn cael eu monitro drwy gyfres o archwiliadau coed. Mae canfyddiadau o’r archwiliadau hyn yn ein galluogi i weithredu’n briodol i ddiogelu coed rhag plâu a chlefydau tra’n cynnal amgylchedd croesawgar ar gyfer ymwelwyr dynol.
Pan mae coeden yn cael ei thorri rydym yn ystyried yr effaith ar y coetir a byddwn yn plannu coed yn eu lle ble bo’r angen. Fodd bynnag, mae aildyfiant naturiol rhywogaethau coed lleol y dewis a ffefrir gan fod natur yn llenwi’r bylchau sy’n weddill yn raddol.